Bu araştırmada, Progress in International Reading Literacy Study (PIRLS) sonuçları bağlamında Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli (TYMM) İlkokul Türkçe Dersi Öğretim Programı ve Singapur İngilizce Dili Öğretim programlarının eleştirel ve yaratıcı okuma becerisi açısından karşılaştırılması amaçlanmıştır. Nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışması deseninin kullanıldığı çalışmada, veriler doküman analizi yöntemi ile toplanmış, içerik analizi ile çözümlenmiştir. Veri toplama aracı olarak TYMM İlkokul Türkçe Dersi Öğretim Programı (2024) ve Singapur İngilizce (Birinci Dil) Dili Öğretim Programı (2020) kullanılmıştır. PIRLS anlama süreçleri analiz çerçevesi olarak kullanılmış, eleştirel ve yaratıcı okuma becerileri ise bu süreçlerin yorumlanmasında kuramsal bir perspektif sunmuştur. Bu kapsamda iki ülkenin programı arasında karşılaştırmalar yapılmıştır. Araştırma bulgularında iki ülkenin de okuma becerisini önceki programlara göre daha yapılandırılmış biçimde ele aldığı saptanmıştır. Türkiye’nin 2024 programı (TYMM), 2019 programındaki kazanım odaklı yapıdan uzaklaşarak bilişsel derinlik açısından Singapur standartlarına yaklaşmıştır. Bununla birlikte programlar arasında metodolojik bir farklılık ortaya koyulmuştur. Eleştirel okuma Singapur’da açık ve bağımsız bir okuma türü olarak ayrıntılı bir biçimde ele alınmış ve sınıf seviyesine göre yetkinlik düzeyleri belirlenmişken, Türkiye’de program içerisinde örtük bir biçimde ele alınmıştır. Yaratıcı okuma ise her iki programda da bağımsız bir okuma türü veya başlık olarak ele alınmamakla birlikte; her iki programda da öğrenci merkezli sınıf ortamında “üretken”, “yaratıcı”, “aktif metin katılımcısı” rolleri üzerinden ortaklaştırılmıştır. Sonuç olarak Türkiye’nin kuramsal düzeyde yakaladığı bu bilişsel derinliğin uygulamaya yansıması için programda örtük bir şekilde yer alan bu okuma türlerinin daha somut hale getirilmesi gerekmektedir. Singapur programında ise hâlihazırda güçlü olan eleştirel okuma yapısının yanı sıra, yaratıcı okuma boyutunun da yapılandırılmış bağımsız bir alan olarak netleştirilmesi önerilmektedir. Ayrıca her iki ülkenin öğretmen eğitimlerinde bu okuma türlerine yönelik stratejilere yer verilmesinin küresel okuryazarlık standartlarındaki sürdürülebilir başarılarına etki edeceği düşünülmektedir.

Eleştirel Okuma, Yaratıcı Okuma, Ana Dil Öğretim Programı, Karşılaştırmalı Eğitim, Progress in International Reading Literacy Study (PIRLS).